Nr 04 · Jesień 2026Kwartalnik o pracy, ludziach i wynagrodzeniach21 listopada 2026

Nr 04 · Jesień 2026 · Prawo pracy

Urlop bezpłatny — wniosek, ZUS i skutki dla stażu pracy

Urlop bezpłatny: jak złożyć wniosek, czy pracodawca może odmówić, co dzieje się z ubezpieczeniem zdrowotnym po 30 dniach, jak urlop wpływa na staż pracy i urlop wypoczynkowy. Wzór wniosku i praktyczne wskazówki.

B[email protected]
9 listopada 2026 · 2 min czytania
Urlop bezpłatny — wniosek, ZUS i skutki dla stażu pracy
Fot. Israel Sundseth kappuru / Wikimedia Commons (CC0)

Urlop bezpłatny to sposób na dłuższą przerwę od pracy bez rozwiązywania umowy: na podróż, opiekę nad bliskim, studia czy próbę własnego biznesu. Pracodawca nie musi się na niego zgodzić, a pracownik traci w tym czasie wynagrodzenie i ubezpieczenia. Warto więc znać skutki, zanim złożysz wniosek.

Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego.

Kodeks pracy, art. 174 § 1

Jak wnioskować o urlop bezpłatny

  1. Złóż pisemny lub elektroniczny wniosek do pracodawcy z datami początku i końca urlopu.
  2. Opcjonalnie podaj powód. Nie jest wymagany, ale ułatwia decyzję.
  3. Poczekaj na decyzję. Pracodawca może się zgodzić, odmówić lub zaproponować inny termin.
  4. Przy urlopie dłuższym niż 3 miesiące strony mogą przewidzieć możliwość odwołania pracownika z ważnych przyczyn.

Wzór treści: „Zwracam się z prośbą o udzielenie mi urlopu bezpłatnego w okresie od 1.12.2026 do 31.01.2027.” Do tego data, imię i nazwisko oraz podpis.

Skutki urlopu bezpłatnego

ObszarCo się dzieje
Wynagrodzenienie przysługuje
Składki ZUSpracodawca ich nie opłaca
Ubezpieczenie zdrowotnewygasa po 30 dniach od początku urlopu
Staż pracyokres urlopu nie wlicza się do uprawnień pracowniczych (z wyjątkami)
Urlop wypoczynkowyprzy urlopie od 1 miesiąca wymiar zmniejsza się proporcjonalnie
Ochrona przed wypowiedzeniempracodawca może wypowiedzieć umowę, zgodnie z ogólnymi zasadami

Zabezpiecz NFZ

Po 30 dniach urlopu bezpłatnego tracisz prawo do bezpłatnego leczenia, chyba że masz inny tytuł, np. zgłoszenie przez małżonka jako członka rodziny albo umowę zlecenia. Przy dłuższym wyjeździe warto podpisać dobrowolną umowę z NFZ.

Urlop bezpłatny na pracę u innego pracodawcy

Za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, można udzielić urlopu bezpłatnego na wykonywanie pracy u innego pracodawcy na podstawie porozumienia między pracodawcami. Ten okres wlicza się do stażu pracy u dotychczasowego pracodawcy. To popularne rozwiązanie w grupach kapitałowych i przy delegowaniu do spółek zależnych.

Alternatywy

Jeśli potrzebujesz kilku dni na opiekę nad bliskim, rozważ urlop opiekuńczy. Przy krótkiej, nagłej sprawie lepszy bywa urlop na żądanie. Jeśli przerwa ma być definitywna, łagodniejszym rozwiązaniem niż wypowiedzenie jest porozumienie stron.

Najczęściej zadawane pytania

Czy pracodawca może odmówić urlopu bezpłatnego?

Tak. To uprawnienie pracodawcy, a nie obowiązek. Wyjątkiem są sytuacje z przepisów szczególnych, np. urlop bezpłatny dla działacza związkowego.

Ile może trwać urlop bezpłatny?

Kodeks nie wskazuje maksymalnej długości. Strony ustalają ją same.

Czy urlop bezpłatny zmniejsza urlop wypoczynkowy?

Tak, jeśli trwa co najmniej miesiąc. Wymiar urlopu wypoczynkowego zmniejsza się wtedy proporcjonalnie.

Źródła

Stan na 20.11.2026.

B

Autor / autorka

[email protected]

Pisze dla Lupy o prawo pracy i o tym, jak naprawdę wygląda praca w polskich firmach.

Czytaj dalej