Urlop bezpłatny to sposób na dłuższą przerwę od pracy bez rozwiązywania umowy: na podróż, opiekę nad bliskim, studia czy próbę własnego biznesu. Pracodawca nie musi się na niego zgodzić, a pracownik traci w tym czasie wynagrodzenie i ubezpieczenia. Warto więc znać skutki, zanim złożysz wniosek.
Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego.
Kodeks pracy, art. 174 § 1
Jak wnioskować o urlop bezpłatny
- Złóż pisemny lub elektroniczny wniosek do pracodawcy z datami początku i końca urlopu.
- Opcjonalnie podaj powód. Nie jest wymagany, ale ułatwia decyzję.
- Poczekaj na decyzję. Pracodawca może się zgodzić, odmówić lub zaproponować inny termin.
- Przy urlopie dłuższym niż 3 miesiące strony mogą przewidzieć możliwość odwołania pracownika z ważnych przyczyn.
Wzór treści: „Zwracam się z prośbą o udzielenie mi urlopu bezpłatnego w okresie od 1.12.2026 do 31.01.2027.” Do tego data, imię i nazwisko oraz podpis.
Skutki urlopu bezpłatnego
| Obszar | Co się dzieje |
|---|---|
| Wynagrodzenie | nie przysługuje |
| Składki ZUS | pracodawca ich nie opłaca |
| Ubezpieczenie zdrowotne | wygasa po 30 dniach od początku urlopu |
| Staż pracy | okres urlopu nie wlicza się do uprawnień pracowniczych (z wyjątkami) |
| Urlop wypoczynkowy | przy urlopie od 1 miesiąca wymiar zmniejsza się proporcjonalnie |
| Ochrona przed wypowiedzeniem | pracodawca może wypowiedzieć umowę, zgodnie z ogólnymi zasadami |
Zabezpiecz NFZ
Po 30 dniach urlopu bezpłatnego tracisz prawo do bezpłatnego leczenia, chyba że masz inny tytuł, np. zgłoszenie przez małżonka jako członka rodziny albo umowę zlecenia. Przy dłuższym wyjeździe warto podpisać dobrowolną umowę z NFZ.
Urlop bezpłatny na pracę u innego pracodawcy
Za zgodą pracownika, wyrażoną na piśmie, można udzielić urlopu bezpłatnego na wykonywanie pracy u innego pracodawcy na podstawie porozumienia między pracodawcami. Ten okres wlicza się do stażu pracy u dotychczasowego pracodawcy. To popularne rozwiązanie w grupach kapitałowych i przy delegowaniu do spółek zależnych.
Alternatywy
Jeśli potrzebujesz kilku dni na opiekę nad bliskim, rozważ urlop opiekuńczy. Przy krótkiej, nagłej sprawie lepszy bywa urlop na żądanie. Jeśli przerwa ma być definitywna, łagodniejszym rozwiązaniem niż wypowiedzenie jest porozumienie stron.
Najczęściej zadawane pytania
Czy pracodawca może odmówić urlopu bezpłatnego?
Tak. To uprawnienie pracodawcy, a nie obowiązek. Wyjątkiem są sytuacje z przepisów szczególnych, np. urlop bezpłatny dla działacza związkowego.
Ile może trwać urlop bezpłatny?
Kodeks nie wskazuje maksymalnej długości. Strony ustalają ją same.
Czy urlop bezpłatny zmniejsza urlop wypoczynkowy?
Tak, jeśli trwa co najmniej miesiąc. Wymiar urlopu wypoczynkowego zmniejsza się wtedy proporcjonalnie.



